İhracat tarafında en sık gelen mesajlardan biri tek satırdır: “FOB fiyat nedir?” Cevap vermek göründüğü kadar kolay değil — ve bunun sebebi fiyatı saklamak değil. Kabuk gibi hafif ama hacimli bir yükte FOB fiyat, ambalajın ne olacağı belli olmadan hesaplanamıyor. Teslim şekillerinin tanımını ve sorumluluğun nerede el değiştirdiğini FOB ve CIF nedir yazısında ayrıntılı anlatmıştık; bu yazı fiyatın nasıl kurulduğu tarafını ele alıyor.

FOB bir rakam değil, bir sınır

FOB fiyat dendiğinde kastedilen, malın gemiye yüklendiği noktaya kadar oluşan masrafların dahil olduğu fiyattır. Yani içinde ürünün kendisi kadar iç nakliye, liman işlemleri ve yükleme de vardır. Bu kalemlerin çoğu tonaj başına değil, yük başına oluşur. Bir konteynere ne kadar mal girdiği değişince, ton başına düşen masraf da değişir.

Kabuğun asıl meselesi: ağırlık değil hacim

Konteyner iki sınırla çalışır: taşıyabileceği ağırlık ve alabileceği hacim. Demir, mermer, tahıl gibi yüklerde önce ağırlık sınırı dolar. Kabukta ise durum terstir — konteyner ağırlık sınırına ulaşmadan çok önce ağzına kadar dolar. Kabuk hafiftir, aralarında boşluk bırakır ve bu boşluk taşınan havadır.

Pratikteki karşılığı şudur: kabukta navlunu belirleyen şey taşıdığınız kilo değil, kapladığınız yerdir. Bu yüzden “kaç ton alırsınız” sorusundan önce “hangi ambalajla” sorusunun cevaplanması gerekir.

Konteyner tipi de aynı hesabın parçası. Hafif ve hacimli yüklerde iç yüksekliği daha fazla olan konteynerler, aynı ağırlığı daha az sefere sığdırmaya yarar; ağırlığı yüksek yüklerde ise bu üstünlük ortadan kalkar çünkü orada sınırı ağırlık koyar. Kabuk birinci gruba giriyor: aynı tonaj için gereken konteyner sayısı, ambalaj ve konteyner tipi seçimiyle birlikte değişiyor. Bu iki karar teklif aşamasında konuşulmazsa, sonradan çıkan fark doğrudan alıcının maliyetine yazılıyor.

Ambalaj, konteynere giren miktarı değiştirir

Aynı ürün, üç ayrı ambalajda üç ayrı doluluk verir.

Dökme. Boşluğu en aza indiren yöntem budur; konteyner en verimli biçimde dolar. Buna karşılık yükleme ve boşaltma tarafında ek iş ister, aktarma sırasında ufalanma daha görünürdür.

Çuval. Elleçlemesi kolaydır, parti düzeni korunur; ama çuvalların arasında kaçınılmaz boşluk kalır.

Big bag. Depoda ve şantiyede en pratik olanıdır, torbanın kendisi malı bir arada tutar; hacim tarafında ise dökmeye göre daha fazla yer harcar.

Hiçbiri diğerinden mutlak olarak üstün değil. Doğru ambalaj, malın nereye ve hangi düzenle ineceğine bağlı: elinde vinç ve alan olan bir alıcıyla, malı el arabasıyla taşıyacak bir alıcı aynı ambalajı istemez. Ambalaj seçenekleri ve taşıma tarafının çerçevesi nakliye ve lojistik sayfasında duruyor.

FOB’un yanına liman adı yazılır

“FOB” tek başına eksik bir ifadedir; yanında çıkış limanının adı olmalıdır. Aynı mal için iki ayrı limandan verilen FOB fiyat, iç nakliye mesafesi yüzünden birbirinden farklı çıkar. Teklif metninde limanın açıkça yazılması, sonradan “hangi limanı konuşmuştuk” tartışmasını baştan bitirir.

İkinci sık karışan başlık sigorta: FOB’da sigorta yaptırma yükümlülüğü satıcıda değildir. Bu “sigorta yok” demek değil, “sigorta alıcının kendi kararı” demektir. İlk çalışmada bunu hatırlatmak, kötü bir sürprizi önler. Üçüncüsü limanda doğan bazı masrafların hangi tarafa ait olduğudur; bunlar limana ve akışa göre değişebildiği için teklif metnine tek tek yazılır.

Karayoluyla giden yükte FOB

Suriye ve komşu pazarlar tarafında sevkiyat çoğunlukla karayoluyla yürüyor. FOB terimi burada da sık kullanılıyor ama teknik karşılığı tam oturmuyor; FOB deniz taşımacılığı için tanımlanmış bir kuraldır. Yapılması gereken şey basit: kısaltmanın adına takılmadan sorumluluğun tam olarak nerede el değiştirdiğini yazmak — yükleme yerinde mi, sınır kapısında mı, alıcının deposunda mı. Bu cümle yazıldığında hangi kısaltmanın kullanıldığı ikinci planda kalır.

Fiyatın diğer yarısı: hangi parti

Ambalaj hesabın bir yarısı; öbür yarısı malın kendisi. Kabuğun niteliği kırım takvimine bağlı olarak değişiyor: sezonun başında kırımdan yeni çıkmış mal ile arzın daraldığı aylarda elde kalan mal aynı görüntüyü vermiyor. Biz malı kaynağından seçiyoruz ve seçtiğimiz partinin bütünlüğünü bozmuyoruz; konteynere giren ürün, alıcının numunede gördüğü partinin devamı oluyor. Yükün tek sevk olarak planlanması, numune ile inen mal arasındaki farkı büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Numune ve evrak akışının nasıl yürüdüğünü numune, proforma ve akreditif yazısında anlatmıştık.

Net bir FOB fiyat için dört bilgi

Teklif isterken şu dördü yazıldığında fiyat net biçimde çıkarılabilir: cins, miktar, ambalaj ve hedef liman. Bu dördü olmadan verilen rakam tahmin olur; tahmini rakam da iki tarafın sonradan düzeltmek zorunda kalacağı bir rakamdır. Konteyner bazlı akışın genel çerçevesi için Türkiye’den fındık kabuğu ihracatı yazısına, ürün tarafı için fındık kabuğu sayfasına bakabilirsiniz. Talebinizi iletişim sayfasından iletebilirsiniz.