Türkiye’den ürün alan bir ihracat alıcısının teklif aşamasında karşılaştığı ilk soru genellikle şu olur: FOB mu istiyorsunuz, CIF mi? İki kısaltma da bir Incoterms teslim şeklini tanımlar; hangisini seçtiğiniz sadece fiyatı değil, navlun sorumluluğunu, sigorta yükünü ve riskin ne zaman el değiştirdiğini de belirler. Bu yazı, konteyner bazlı bir ihracat işleminde bu iki teslim şeklinin ne anlama geldiğini ve alıcı açısından hangisinin ne zaman daha mantıklı olduğunu anlatıyor.

Incoterms nedir, neden önemli?

Incoterms, Uluslararası Ticaret Odası’nın (ICC) belirlediği ve dünyada herkesin kabul ettiği teslim şekli kurallarıdır. Sözleşmede “FOB İzmir” ya da “CIF Jebel Ali” yazınca, kimin navlun ödeyeceği, kimin sigorta yaptıracağı, riskin ne zaman alıcıya geçeceği gibi birçok detay otomatik olarak netleşir. Bu ortak dil sayesinde farklı ülkelerdeki alıcı ve satıcı aynı şeyi anlar.

Kabuk, biyokütle yakıt ve endüstriyel granül gibi konteyner veya dökme yükle taşınan ürünlerde en sık karşılaşılan iki terim FOB ve CIF’tir. İkisi de deniz ve iç suyolu taşımacılığına özgü kurallardır ve teslimin gemi güvertesinde tamamlanması esasına dayanır.

FOB nedir? Sorumluluk nerede el değiştirir?

FOB (Free On Board — Gemide Teslim), satıcının malı belirlenen çıkış limanında, alıcının belirlediği gemiye yüklemesiyle yükümlülüğünü tamamladığı teslim şeklidir. Yani:

Satıcının sorumluluğu: Ürünün hazırlanması, gümrük çıkış işlemleri, limana kadar iç nakliye ve malın gemiye fiziksel olarak yüklenmesi.
Alıcının sorumluluğu: Deniz navlunu, taşıma sigortası (satıcı yaptırmaz), varış limanındaki tahliye ve oradan sonraki tüm süreç.
Riskin geçişi: Mal gemi güvertesine yüklendiği an risk alıcıya geçer. Yolda oluşabilecek hasar veya gecikme riski bu noktadan itibaren alıcının sigortasına ve taşıma sözleşmesine bağlıdır.

FOB fiyat, alıcıya “malın Türkiye’deki limanda gemiye yüklenmiş hali”nin maliyetini gösterir; navlun ve sigorta bu rakamın dışındadır.

CIF nedir? Navlun ve sigorta dahil teslim

CIF (Cost, Insurance and Freight — Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun), satıcının FOB’daki tüm yükümlülüklerine ek olarak deniz navlununu ve asgari düzeyde taşıma sigortasını da üstlendiği teslim şeklidir:

Satıcının sorumluluğu: FOB’daki her şeye ek olarak, malın varış limanına kadar deniz navlununu ödemek ve alıcı adına bir sigorta poliçesi düzenlemek.
Alıcının sorumluluğu: Varış limanındaki tahliye masrafları (sözleşmeye göre değişebilir), gümrük giriş işlemleri ve oradan sonraki iç dağıtım.
Riskin geçişi: CIF’te de risk, mal gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer — bu noktada FOB ile aynıdır. Fark, satıcının navlun ve sigortayı önceden organize edip bedelini fiyata dahil etmesindedir; yani “kim öder” değişir, “risk ne zaman geçer” değişmez.

CIF fiyat, alıcıya varış limanına kadar taşınmış ve sigortalanmış bir malın toplam maliyetini gösterir; bu da bütçe planlamasını basitleştirir.

FOB mu, CIF mi? Alıcı açısından karar

Doğru seçim, alıcının lojistik altyapısına ve önceliklerine bağlıdır:

FOB ne zaman avantajlı?

Kendi navlun anlaşmaları olan, düzenli hat kullanan veya bir forwarder ile çalışan büyük hacimli alıcılar için FOB genellikle daha esnektir. Bu alıcılar navlunu kendi anlaşmalarıyla — genellikle daha düşük maliyetle — organize edebilir, sigortayı kendi poliçesi kapsamında yönetebilir ve hangi gemi hattının kullanılacağını kendileri seçebilir. Kısacası, lojistik kontrolünü elinde tutmak isteyen alıcı FOB’u tercih eder.

CIF ne zaman avantajlı?

İlk kez ithalat yapan, düzenli bir forwarder ilişkisi olmayan veya “anahtar teslim” bir süreç isteyen alıcılar için CIF pratiktir. Navlun ve sigorta ayrıca organize edilmediği için tek bir toplam maliyet üzerinden bütçe planlaması yapılır, satıcı tarafın deneyimli lojistik ağından faydalanılır ve süreç alıcı için önemli ölçüde sadeleşir.

İki teslim şekli arasında “daha ucuz” ya da “daha iyi” bir hiyerarşi yoktur; doğru tercih, alıcının kendi lojistik kapasitesine göre değişir. Biz Yelisan Group olarak her iki teslim şeklinde de sevkiyat yapıyor, alıcının talebine göre FOB veya CIF bazlı teklif hazırlıyoruz.

Konteyner bazlı sevkiyatta pratik notlar

Kabuk, granül ve benzeri dökme ürünlerde en yaygın taşıma birimleri 20 fit standart konteyner ve 40 fit HQ (High Cube) konteynerdir:

20 fit standart konteyner: Yığın yoğunluğu yüksek ürünlerde (örneğin granül) konteyner iç hacmi tam dolmadan taşıma ağırlık sınırına yaklaşılabilir; bu durumda sınırı ağırlık koyar.
40 fit HQ konteyner: Kabuk gibi hafif ve hacimli ürünlerde iç hacmi verimli kullanmak için tercih edilir; bu ürünlerde konteyner ağırlık sınırına ulaşmadan hacim sınırına dolar, bu yüzden ambalaj kararı taşınan miktarı doğrudan değiştirir.
Yükleme öncesi kontrol: Nem oranı, paketleme (dökme, jumbo torba, çuval) ve istifleme şekli konteyner içi sabitliği doğrudan etkiler; deniz yolculuğu boyunca yükün kaymaması veya nem almaması için bu adım önemlidir.
Konteyner sayısı ile teslim şekli birlikte düşünülmeli: Düzenli ve büyük hacimli siparişlerde kendi navlun anlaşmanızla FOB kullanmak; tek seferlik veya ilk denemede süreci kolaylaştıran CIF seçmek genelde daha mantıklıdır.

Ödeme şekli ile bağlantısı

Teslim şekli, ödeme yöntemini de etkiler. T/T (banka havalesi) ile çalışırken hem FOB hem CIF kullanılabilir; genelde bir kısmı peşin, kalanı sevkiyat öncesi veya belge karşılığı ödenir. Akreditif (Letter of Credit) kullanılıyorsa, istenen belgeler teslim şekline göre değişir: CIF’te sigorta poliçesi de bu belgeler arasındadır, FOB’da sigortayı alıcı kendisi ayarlar. Bu yüzden teslim şeklini sözleşmenin başında netleştirmek önemlidir; sonradan değiştirmek belgeleri ve maliyet paylaşımını yeniden düzenlemeyi gerektirir.

Numune ve evrak süreci

Teslim şekli netleşmeden önce, özellikle ciddi hacimli ilk siparişlerde, alıcılar numune talep edip ürünün analiz sonuçlarını inceleyebilir. Süreç genellikle şöyle işler:

Numune gönderimi: Talep edilen numune, kargo veya kurye ile alıcıya ulaştırılır; alıcı ürünü kendi laboratuvarında veya bağımsız bir kuruluşta test edebilir.
Analiz raporu: Ürüne özgü teknik özellikler (nem, boyut, yoğunluk gibi ürün grubuna göre değişen değerler) sevkiyat öncesi ilgili laboratuvar veya kalite belgesiyle teyit edilir.
Menşe belgesi: İhracat işleminde menşe şahadetnamesi (Certificate of Origin), gümrük ve tercihli ticaret anlaşmaları kapsamında alıcı ülkedeki ithalat işlemleri için gereklidir; sevkiyatla birlikte hazırlanır.
Konşimento ve fatura: Teslim şekli ne olursa olsun, sevkiyatın tamamlanmasıyla konşimento (Bill of Lading), ticari fatura ve gerekli diğer belgeler alıcıya iletilir.

Bu belge akışı, hem FOB hem CIF işlemlerinde büyük ölçüde ortaktır; fark ettiği tek nokta sigorta poliçesinin CIF’te satıcı tarafından düzenlenmesidir.

Hangi teslim şeklinin sizin sevkiyat planınıza uyduğuna karar vermek için ürün kataloğumuzu inceleyebilir, hacim ve varış limanınızı belirterek FOB veya CIF bazlı net bir teklif için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. İhracat kapasitemiz ve çalışma şeklimiz hakkında daha fazla bilgiye hakkımızda sayfasından ulaşabilirsiniz.